Yer altı yangın hidrantını ilk kez gören biri onu bir vana kapağı sanabilir: yüzeyde kaplamayla aynı seviyede duran bir kapak görünür; gövde, klape ve itfaiyenin bağlantı yapacağı ağız ise zeminin altında kalır. Bu tip yolda yer kaplamaz ve araç çarpmasından etkilenmez, buna karşılık açılmak için kapak, anahtar ve bağlantı başlığından oluşan bir ekipman zinciri ister. Sulama şebekelerindeki sulama hidrantı ayrı bir üründür; buradaki konu yangın hidrantıdır. Bina projelerinde yönetmeliğin yer üstü şartı ise seçimin ilk filtresidir.
Kısa Cevap
Gövdesi zemin kotunun altında, bir yüzey kutusu içinde duran yer altı yangın hidrantı, kapağı kaldırılıp çıkış ağzına bağlantı başlığı (stand pipe) takılarak ve klapesi hidrant anahtarıyla açılarak kullanılır. Standardı TS EN 14339'dur. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 95/6 ise bina hidrant sistemlerinde ilgili Türk Standartlarına uygun yer üstü yangın hidrantı ister; yer altı tip düşünülüyorsa itfaiye ve idare görüşü alınır.
Bu Yazıda Neler Var?
- Yer altı hidrantın parçaları: kutu, gövde, klape, mil, drenaj deliği
- Anahtar ve bağlantı başlığıyla açma sırası
- Madde 95/6 ne diyor, yer altı tip nerede kullanılır
- Kapak, işaretleme ve kaybolan hidrant sorunu
- Montaj dizilimi, kot ayarı ve gövde drenajı
- Yer üstü tiple fark: standart, ekipman, görünürlük
- Bakımda kontrol edilecek noktalar
Yer Altı Yangın Hidrantı Nedir, Hangi Parçalardan Oluşur?
Basınçlı yangın suyu hattına bağlı olan ve gövdesi kaplama kotunun altında kalan sabit su alma noktasına yer altı yangın hidrantı denir; standardı TS EN 14339'dur. Yüzeyde yalnızca kapak görünür. Kapağın altında gövdeyi trafik ve dolgudan koruyan yüzey kutusu, kutunun içinde gövdenin üst ucundaki bağlantı ağzı ve klapeyi açıp kapatan milin başı bulunur.
Yüzey kutusu ve kapak
Kaplamaya oturan, gövdeyi trafik ve dolgudan koruyan kutu. Kapak, üstünden geçecek yüke uygun seçilir.
Gövde
Hattan gelen suyu bağlantı ağzına taşır; alt ucu flanşla ökçeye bağlanır.
Klape ve mil
Gövdenin alt kısmındaki ana klape, üstten anahtarla döndürülen mil ile açılır ve kapanır.
Drenaj deliği
Kuru gövdeli tipte klape kapandığında gövdede kalan su bu delikten zemine boşalır ve donma önlenir.
Bağlantı ağzı
Bağlantı başlığının takıldığı çıkıştır; itfaiye hortumu doğrudan değil, başlık üzerinden bağlanır.
Yer Altı Hidrant Nasıl Açılır? Anahtar ve Bağlantı Başlığı
Kapağı kaldırılan hidrantın çıkış ağzına bağlantı başlığı (stand pipe) takılır, klape de hidrant anahtarıyla yavaşça açılır. Bağlantı başlığı, zemin altındaki ağzı yüzeye taşıyan ve üzerinde itfaiye hortumlarının bağlandığı storz çıkışları bulunan borudur; hidrant anahtarı ise milin başına oturan uzun saplı koldur. İkisi olmadan yer altı hidrantından su alınamaz.
- 1Kapağın çevresindeki kar, çamur veya park etmiş aracı kaldırın, kapağı açın.
- 2Bağlantı ağzının koruma kapağını çıkarın; ağzı ve contayı temizleyin.
- 3Bağlantı başlığını ağza takıp sıkın, başlığın çıkışlarını kapalı tutun.
- 4Hortumları başlığın çıkışlarına bağlayın.
- 5Hidrant anahtarını milin başına oturtun ve klapeyi yavaş yavaş açın.
- 6İş bitince klapeyi aynı yavaşlıkla kapatın; kuru gövdede suyun drenaj deliğinden boşalmasını bekleyip başlığı sökün ve kapağı kapatın.
Klapeyi ani açıp kapatmayın
Klapenin hızla kapatılması hatta koç darbesi oluşturur; basınç artışı hidranttan uzaktaki vanaları ve bağlantıları da zorlar. Darbenin büyüklüğü hızdaki değişimle orantılıdır, yavaş kapama bu değişimi zamana yayar. Anahtar her iki yönde de yavaş çevrilir.
Anahtar ve başlık, itfaiyenin kullandığı ekipmanla uyumlu olmalıdır; aynı yönetmeliğin 128. maddesinin 3. fıkrası da bina sahibi ve yöneticilerinin, mahalli itfaiye teşkilatının görüşü alınarak gerekli görülürse hidrant anahtarı gibi malzemeleri bulundurmasını ve bu malzemelerin itfaiye teşkilatında kullanılanlara uygun olmasını ister.
Nerede Kullanılır? Madde 95/6'nın Yer Üstü Şartı
Yer altı tip ağırlıklı olarak su idarelerinin şehir şebekelerinde ve yer üstü gövdenin konamadığı yerlerde, örneğin dar kaldırımlı caddelerde ve trafiğin yoğun olduğu meydanlarda görülür. Bina ve tesislerin yangından korunmasında kural farklıdır; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 95/6 şöyle der: “Sistemde kullanılacak hidrantların, ilgili Türk Standartlarına uygun yerüstü yangın hidrantı olması gerekir.”
Aynı fıkranın devamındaki “yeraltı veya yerüstü” ifadesi hidrantları değil, hidrantların yenilenmesi ve bakımı için konulacak hat kesme vanalarını tarif eder. Bu nedenle bina projesinde yer altı tip seçilecekse proje onayı sırasında itfaiye ve ilgili idarenin görüşü alınmalıdır; aksi hâlde proje onay aşamasında revizyona dönebilir. Hidrantların aralığı ve binaya uzaklığı için hidrantlar arası mesafe yazısına bakabilirsiniz.
| Kullanım yeri | Uygun tip | Dayanak |
|---|---|---|
| Şehir su şebekesi | Yer altı veya yer üstü, idarenin şartnamesine göre | Su idaresinin teknik şartları |
| Bina ve tesis dış hidrant sistemi | Yer üstü yangın hidrantı | BYKHY Madde 95/6 |
| Bina sisteminde gövde konamayan dar nokta | Yer altı tip, itfaiye ve idare görüşüyle | Proje onayı |
| Araçların giremediği yerleşim mahalleri | Yer üstü hidrant veya pompalı yangın havuzu ve sarnıç | BYKHY Madde 95/8 (belediyeler) |
Kapak ve İşaretleme: Hidrant Neden Kaybolur?
Yer altı hidrantın bilinen zayıf noktası, kapağının kar, çamur, park etmiş araç veya yeni serilen asfalt altında kaybolmasıdır; işaretlenmemiş bir yer altı hidrant, yangın anında bulunamayan bir hidranttır. Kapağın kendisi kadar çevresindeki işaret de hidrantın parçası sayılmalıdır.
- Yakındaki duvar, direk veya bordüre hidrantın yerini gösteren kalıcı bir levha koyun.
- Kapağın çevresini görünür bir renkle boyayın ve boyayı bakım takviminde yenileyin.
- Hidrantın konumunu vaziyet planına ve bakım kaydına ölçülü olarak işleyin.
- Yol asfaltlanırken kapak kotunun yeni kaplamaya yükseltildiğini denetleyin; üstü asfaltla kapanan kapak hem kaybolur hem açılamaz.
- Kapağın üstüne park ve malzeme istifini engelleyecek bir düzen kurun.
Kapak yükü trafiğe göre seçilir
Taşıt yolunda duran yüzey kutusu ve kapak araç yüküne uygun olmalıdır; yaya alanı için seçilmiş bir kapak taşıt yolunda kırılır ya da oynar. Kutunun yükü gövdeye değil kendi beton yakasına aktarması yaygın uygulamadır.
Montaj: Dizilim, Kot ve Gövde Drenajı
Montajda yer altı hidrant, yer üstü tiple aynı hat dizilimini izler; fark gövdenin üst ucunun kaplama kotunun altında, kutunun içinde kalmasıdır. Dizilim besleme hattındaki T parçasından başlar: hat kesme vanası, ökçe, gerekirse uzatma ve gövde. Gömülü kesme vanası yüzeyden tij ve buşakleyle kumanda edilir; bu düzeni buşakle ve tij nedir yazısında, ökçe ve topuk betonunu ise yer üstü yangın hidrantı montajı rehberinde anlattık.
Yer altı hidrant grubunun dizilimi
- Besleme hattı (ring)
- T parçası
- Hat kesme vanası + tij + buşakle
- Ökçe (topuk betonu, itki bloğu)
- Gerekirse uzatma
- Hidrant gövdesi
- Yüzey kutusu ve kapak
Kot ayarında üç ölçü birlikte tutulur: bağlantı ağzı, başlığın takılabileceği kadar kapağa yakın olmalı; milin başı anahtarın ulaşabileceği yükseklikte kalmalı; kutu ise bitmiş kaplama kotuna oturmalıdır. Kuru gövdeli tipte drenaj deliğinin çevresi çakılla doldurulur ve dolguyla tıkanmaz. Delik tıkanırsa klape kapandığında gövdede su kalır ve kışın donar.
Hidrant grubu: gövde, ökçe ve kumanda
Gövde, ökçe, gömülü vana kumandası ve flanş bağlantı seti tek takım olarak planlanır.
Yer Altı Yangın Hidrantı
Hidrant Grubu
Vana / Armatür
Ürünü incele
Ökçe (Hidrant Dirseği)
Hidrant Grubu
Muhtelif
Ürünü incele
Buşakle Kazanı
Hidrant Grubu
Vana / Armatür
Ürünü incele
Tij (Kol-Kovan )
Hidrant Grubu
Vana / Armatür
Ürünü incele
Flanş
Hidrant Grubu
Vana / Armatür
Ürünü incele
Klingerit Conta
Hidrant Grubu
Vana / Armatür
Ürünü inceleHidrant Grubu
Katalogdaki yer altı yangın hidrantı
Kapak altında kalan bağlantı ağzı ve anahtarla açılan klapesiyle trafiğin yoğun olduğu noktalarda kullanılır. Talep ederken gövde anma çapını (yaygın olarak DN80 veya DN100), ıslak ya da kuru gövde tercihini ve kapağın oturacağı yüzeyi bildirin.
Yer Üstü Tiple Karşılaştırma
İki tip arasındaki seçim yönetmelik, erişim ve trafik üzerinden yapılır; bina sistemlerinde yönetmelik yer üstü tipi isterken şehir şebekesinde iki tip de kullanılır. Aşağıdaki karşılaştırma bu yazının odağındaki ölçütleri içerir; genel tip farkı ve ıslak-kuru gövde ayrımı hidrant nedir, çeşitleri yazısında.
| Özellik | Yer altı tip | Yer üstü tip |
|---|---|---|
| Standart | TS EN 14339 | TS EN 14384 |
| Bina hidrant sisteminde | Proje onayında itfaiye ve idare görüşüyle | Madde 95/6 gereği istenen tip |
| Kullanım için gereken | Kapak açma, bağlantı başlığı ve anahtar | Anahtar; hortum doğrudan gövdeye bağlanır |
| Görünürlük | Kapağa ve işaret levhasına bağlı | Gövde uzaktan görülür |
| Trafik ve çarpma | Kaplama içinde, çarpma riski yok | Koruma babası veya bariyer gerekebilir |
| Kar ve kış | Kapağın kar altında bulunması zorlaşır | Gövde kar altında da görünür |
Şehir şebekesinde tip seçimi su idaresinin şartnamesine, bina sistemlerinde onaylı projeye bağlıdır.
Bakımda Dikkat Edilecekler
Yer altı hidrantın bakımı kapaktan başlar; kapak açılamıyorsa hidrantın geri kalanının durumu önemini yitirir. Yönetmeliğin 90. maddesinin 5. fıkrasına göre periyodik kontrol, test ve bakım gerektiren sistemlerin kontrolü, testi ve bakımı bina sahibi, yöneticisi veya sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisince yaptırılır. Aşağıdaki liste genel iyi uygulamadır, yönetmelik maddesi değildir; hidranta özel takvimi yangın hidrantı periyodik kontrolü yazısında ele alıyoruz.
- Kapak sıkışmadan açılıyor; kutu içinde su ve çamur birikmemiş.
- Bağlantı ağzının koruma kapağı yerinde, ağız ve conta temiz.
- Mil başı anahtarla rahat dönüyor; mil ve somun yağlanmış.
- Kuru gövdede kapatmadan sonra gövde boşalıyor, drenaj deliği açık.
- İşaret levhası yerinde, kapak çevresindeki boya görünür durumda.
- Hat kesme vanasının buşakle kapağı erişilebilir.
- Kapak asfalt veya kilit taşı altında kalmış.
- Akış denemesi şebeke idaresine haber verilmeden yapılmış.
Hidrant grubunun tüm kalemlerini görün
Yer altı ve yer üstü gövde, ökçe, tij, buşakle ve flanş bağlantı kalemlerini aynı sayfada karşılaştırın.
Hidrant Grubunu İnceleSıkça Sorulan Sorular
Yer altı yangın hidrantı nedir?+
Gövdesi kaplama kotunun altında, bir yüzey kutusu içinde duran ve basınçlı yangın suyu hattına bağlı sabit su alma noktasıdır. Kapağı açılıp bağlantı başlığı takılarak ve klapesi anahtarla açılarak kullanılır; standardı TS EN 14339'dur.
Yer altı hidrant nasıl açılır?+
Kapak kaldırılır, bağlantı ağzının koruma kapağı çıkarılır ve ağza bağlantı başlığı takılır. Hortumlar başlığa bağlandıktan sonra hidrant anahtarı mile oturtulur ve klape yavaşça açılır; kapatırken de aynı yavaşlıkla çevrilir.
Binalarda yer altı hidrant kullanılabilir mi?+
Yönetmelik Madde 95/6, bina hidrant sistemlerinde ilgili Türk Standartlarına uygun yer üstü yangın hidrantı ister. Yer altı tip ancak gövde konamayan özel noktalarda, proje onayında itfaiye ve ilgili idarenin görüşü alınarak değerlendirilebilir.
Hidrant kapağı neden işaretlenir?+
İşaretlenmemiş kapak kar, çamur, park eden araç veya yeni asfalt altında kaybolur ve yangın anında bulunamaz. Yakındaki duvara ya da direğe kalıcı levha konur, kapak çevresi boyanır ve konum vaziyet planına işlenir.
Kışın yer altı hidrant donar mı?+
Islak gövdeli tipte su gövdede durduğu için donma riski vardır. Kuru gövdeli tipte klape zemin altında kapanır ve gövdedeki su drenaj deliğinden boşalır; deliğin çevresi çakılla açık tutulursa gövde kışın boş kalır.
Hidrant anahtarı nedir?+
Hidrant milinin başına oturan ve klapeyi açıp kapatmaya yarayan uzun saplı koldur. İtfaiyenin kullandığı ekipmanla uyumlu olmalıdır; yönetmeliğin 128. maddesi, gerekli görülürse bina yönetiminin de hidrant anahtarı bulundurmasını öngörür.
Hidrant standardı TS EN 14339 mu, TS EN 14384 mü?+
İkisi de geçerlidir ama farklı tipleri tanımlar: TS EN 14339 yer altı yangın hidrantlarını, TS EN 14384 yer üstü yangın hidrantlarını kapsar. Bina projelerinde Madde 95/6, ilgili Türk Standartlarına uygun yer üstü hidrant ister.
Hidrant grubunuzu tek listede toplayalım
Gövde tipi, çap, adet ve kapak yüzeyini iletin; ökçe, vana, tij, buşakle ve flanş setiyle kırılımlı teklif hazırlayalım.
Teklif Al
