Hidrant arası mesafe için Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik dört rakam verir: 50, 100, 125 ve 150 metre. Hangisinin geçerli olduğunu bölgenin risk kategorisi belirler; çok riskli bölgelerde aralık 50 m'ye iner, az riskli bölgelerde 150 m'ye çıkar. Aynı madde hidrantın binadan uzaklığını, besleme borusunun en küçük çapını, hidrant tipini ve dış hidrantın hangi alanlarda zorunlu olduğunu da düzenler. Hepsi Madde 95'tedir; yerleşim planı bu fıkralar birlikte okunarak çıkarılır.
Kısa Cevap
Hidrant arası mesafe, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 95/3'e göre çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m ve az riskli bölgelerde 150 m alınır. Hidrantlar normal şartlarda korunan binalardan ortalama 5 ilâ 15 m uzağa yerleştirilir (Madde 95/4). Bölgenin hangi kategoride sayılacağı projede belirlenir ve itfaiye görüşüyle kesinleşir.
Bu Yazıda Neler Var?
- Madde 95'in hidrant yerleşimine dair yedi fıkrası
- Risk bölgesine göre dört mesafe ve Madde 19 tehlike sınıfları
- Hidrantın binaya uzaklığı: ortalama 5 ilâ 15 m
- Dış hidrantın zorunlu olduğu alanlar: 5000 m² ve 7/12
- Yerleşim planını adım adım çıkarmak
- Örnek: 120 × 80 m tesiste hidrant sayısı kontrolü
- Onaydan önce planın cevap vermesi gereken sorular
Hidrantlar Arası Mesafe İçin Yönetmelik Ne Diyor?
Hidrantlar arası mesafe, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 95'in 3. fıkrasında düzenlenir ve risk bölgesine göre dört değer alır. Aynı madde yerleşime dair başka kurallar da içerir; mesafe tek başına okunduğunda plan eksik kalır. Tablo, Madde 95'in yerleşimle ilgili fıkralarını kaynaktaki ifadelere sadık kalarak listeler.
| Fıkra | Hüküm |
|---|---|
| 95/1 | Hidrantlar, mümkün olduğunca yapının veya binanın bütün çevresini kapsayacak şekilde, itfaiye ve araçlarının kolay yanaşabileceği ve bağlantı yapabileceği şekilde düzenlenir. |
| 95/2 | Hidrant sistemi dizayn debisi en az 1900 l/dak olmalıdır; debi binanın tehlike sınıfına göre artırılır. Hidrant çıkışında 700 kPa basınç olması gerekir. |
| 95/3 | Hidrantlar arası uzaklık çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m ve az riskli bölgelerde 150 m alınır. |
| 95/4 | Normal şartlarda hidrantlar, korunan binalardan ortalama 5 ilâ 15 m kadar uzağa yerleştirilir. |
| 95/5 | Ring sistemi mevcut değilse kullanılabilecek en düşük borunun çapı 100 mm olur ve hidrolik hesaba göre belirlenir. |
| 95/6 | Hidrantlar ilgili Türk Standartlarına uygun yerüstü yangın hidrantı olur; bakım için uygun noktalara yeraltı veya yerüstü hat kesme vanaları konur. |
| 95/7 | Genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan yerleşim alanlarında binaların taban alanları toplamı 5000 m²'den büyükse dış hidrant sistemi mecburidir; 7. maddenin 12. fıkrası kapsamındaki alanlarda da yapılır. |
Yangın dolabı aralığıyla karıştırmayın
Hidrant dış sahadadır ve aralığı Madde 95/3'e bağlıdır. Bina içindeki yangın dolaplarının aralığı ise Madde 94'e göre 30 m'yi geçmez; yağmurlama sistemi ve katlarda itfaiye su alma ağzı varsa 45 m'ye kadar çıkarılabilir. Ayrıntısı yangın dolabı ölçüleri ve aralığı yazısında.
Risk Bölgesine Göre Mesafe Tablosu
Madde 95/3'teki dört mesafe bölgenin risk kategorisine bağlıdır; yönetmelik bu dört bölge adını ayrıca tanımlamaz. Binaların tehlike sınıfları ise Madde 19'da düşük, orta ve yüksek olarak tanımlanır; bir binada farklı tehlike sınıfları varsa su ve pompa kapasitesi en yüksek sınıfa göre belirlenir. Hangi mesafe kategorisinin uygulanacağı projede gerekçelendirilir ve itfaiye görüşüyle kesinleşir.
Düşük tehlikeli yerler
Madde 19/2-a: Düşük yangın yüküne ve yanabilirliğe sahip malzemelerin bulunduğu, en az 30 dakika yangına dayanıklı ve tek bir kompartıman alanı 126 m²'den büyük olmayan yerler.
Orta tehlikeli yerler
Madde 19/2-b: Orta derecede yangın yüküne ve yanabilirliğe sahip yanıcı malzemelerin bulunduğu yerler.
Yüksek tehlikeli yerler
Madde 19/2-c: Yüksek yangın yüküne ve yanabilirliğe sahip ve yangının çabucak yayılarak büyümesine sebep olacak malzemelerin bulunduğu yerler.
Mesafe kategorisini tahminle seçmeyin
Madde 19/3, tehlike sınıflandırmasında kullanılan alanların Ek-1/A, Ek-1/B ve Ek-1/C'de gösterildiğini belirtir. Mesafe kategorisi binanın kullanımı ve tehlike sınıfı birlikte değerlendirilerek proje müellifince belirlenir; gerekçesiz seçilen kategori onay aşamasında daha sık aralık istenmesine ve hidrant sayısının artmasına yol açabilir.
Hidrant Binadan Ne Kadar Uzakta Olmalı?
Hidrant, korunan binadan ortalama 5 ilâ 15 m uzağa konur. Madde 95/4'ün ifadesi şöyledir: “Normal şartlarda hidrantlar, korunan binalardan ortalama 5 ilâ 15 m kadar uzağa yerleştirilir.” Fıkra bir ortalama verir; hidrantın kesin noktası, Madde 95/1'in istediği itfaiye yanaşması ve hortum güzergâhıyla birlikte yerleşim planında belirlenir. Konum kesinleştikten sonra gövdenin nasıl oturtulduğunu yer üstü yangın hidrantı montajı yazısında anlattık.
Dış Hidrant Ne Zaman Zorunlu?
Dış hidrant sistemi Madde 95/7'ye göre iki durumda mecburidir. Birincisi, içerisinde her türlü kullanım alanı bulunan ve genel yerleşme alanlarından ayrı olarak planlanan yerleşim alanlarında yapılacak binaların taban alanları toplamının 5000 m²'den büyük olmasıdır. İkincisi, yönetmeliğin 7. maddesinin 12. fıkrası kapsamındaki alanlardır: orman alanları içinde veya bitişiğinde yapılacak rafineriler, fosil yakıt kaynaklı elektrik üretim tesisleri, kurulu gücü 500 MW ve üzeri olan enerji üretim tesisleri ve toplam kapalı kullanım alanı 2000 m²'den büyük fabrikalar gibi endüstriyel tesisler ile bunların depolama tesisleri ve sahaları.
Bir tesisin bu kapsamlardan birine girip girmediği, proje aşamasında yetkili merciyle netleşir. Yönetmeliğin bazı özel tesis bölümleri, örneğin LPG tesislerine ilişkin hükümler, kendi hidrant ve su şartlarını ayrıca içerir; tesisin türüne göre ilgili bölüm okunur. 7/12 kapsamındaki alanlarda dış hidrant için gereken depo kapasitesi Madde 92/7'de verilir; hesap örneğini hidrant basıncı ve debisi yazısında yaptık.
Yerleşim Planı Nasıl Çıkarılır?
Yerleşim planı, binaların çevresini kapsayan bir hidrant hattı üzerinde hidrantlar önce itfaiyenin yanaşacağı noktalara konarak, aradaki boşluklar da Madde 95/3 aralığını aşmayacak şekilde doldurularak çıkarılır. Plan, hidrolik hesapla birlikte onaya sunulur.
- 1Vaziyet planında binaları, yolları, giriş kapılarını ve itfaiye aracının manevra alanlarını işaretleyin.
- 2Proje müellifiyle bölgenin mesafe kategorisini (50, 100, 125 veya 150 m) belirleyin.
- 3Binaların çevresinde, ortalama 5 ilâ 15 m bandında kalan bir hidrant hattı güzergâhı çizin; mümkünse halka (ring) sistem olarak kurun.
- 4Hidrantları önce itfaiye aracının yanaşabileceği noktalara yerleştirin.
- 5Komşu iki hidrant arasındaki uzaklığın seçilen değeri aşmadığını ölçün; aşan aralığa ara hidrant ekleyin.
- 6Bakım için hat kesme vanalarının yerlerini belirleyin (Madde 95/6).
- 7Hidrolik hesapla en elverişsiz hidrantta 700 kPa basıncın ve tasarım debisinin sağlandığını gösterin (Madde 95/2).
Örnek: Orta Riskli Bölgede 120 × 80 m Tesis
Örnek açık varsayımlarla kurulmuştur: 120 × 80 m taban ölçülerinde tek bir bina, binadan 10 m uzakta (Madde 95/4 bandı içinde) çevreleyen bir hidrant hattı ve proje aşamasında orta riskli kabul edilen bölge. Hidrant hattı 140 × 100 m'lik bir dikdörtgen çizer; çevresi 2 × (140 + 100) = 480 m olur. Kapalı bir halkada hidrant sayısı en az çevrenin azami aralığa bölümü kadardır: 480 / 125 = 3,84, yani en az 4 hidrant. Aralık bu örnekte hidrant hattı boyunca ölçülmüştür.
| Mesafe kategorisi | Azami aralık | 480 m halkada kaba hesap | En az hidrant |
|---|---|---|---|
| Az riskli | 150 m | 480 / 150 = 3,2 | 4 |
| Orta riskli | 125 m | 480 / 125 = 3,84 | 4 |
| Riskli | 100 m | 480 / 100 = 4,8 | 5 |
| Çok riskli | 50 m | 480 / 50 = 9,6 | 10 |
Kaba hesap planın yerine geçmez. Orta riskli örnekte dört hidrant halka boyunca eşit aralıkla, yani yaklaşık 120 m'de bir yerleştirildiğinde şart sağlanır; hidrantlar tam köşelere konursa uzun kenardaki 140 m'lik aralık 125 m'yi aştığı için beşinci bir hidrant gerekir. İtfaiye aracının yalnız bir cepheden yanaşabildiği sahada o cepheye ek hidrant da gerekebilir. Taban alanı 9.600 m² olan bu bina, Madde 95/7'deki ayrı planlanmış yerleşim alanı koşulunu taşıyorsa dış hidrant sistemi zaten mecburidir.
Yerleşim planındaki her nokta için
Bina dış hidrant sistemlerinde yer üstü gövde kullanılır; yer altı tip şehir şebekesi ve özel noktalar içindir.
Onaydan Önce Planın Cevap Vermesi Gerekenler
Madde 90/5'e göre binalarda kurulacak söndürme sistemlerinin tasarımı ve uygulaması yetkili merci tarafından kontrol edilir ve onaylanır; hidrant yerleşim planı da bu onaya sunulur ve uygulamada itfaiye görüşüyle kesinleşir. Plan onaya gitmeden önce aşağıdaki maddelerin her birine cevap vermelidir. Gövde tipleri için hidrant nedir, çeşitleri yazısına bakabilirsiniz.
- Mesafe kategorisi ve gerekçesi projede yazılı.
- Komşu iki hidrant arasındaki uzaklık seçilen değeri hiçbir yerde aşmıyor.
- Hidrantlar binalardan ortalama 5 ilâ 15 m uzakta.
- İtfaiye aracının her hidranta yanaşma güzergâhı vaziyet planında gösterilmiş.
- Hidrolik hesap, en elverişsiz hidrantta 700 kPa basıncı ve tasarım debisini gösteriyor.
- Hidrantlar yer üstü tip; hat kesme vanalarının yerleri işaretli.
- Ring olmayan hatta 100 mm'den küçük besleme borusu kullanılmış.
- Hidrantın önü otopark veya açık depolama alanı olarak planlanmış.
Planlanan her hidrant için tam takım
Yer üstü gövde, ökçe, gömülü vana kumandası ve flanş bağlantı kalemlerini hidrant grubu sayfasında birlikte inceleyin.
Hidrant Grubunu İnceleSıkça Sorulan Sorular
Hidrant arası mesafe kaç metre olmalı?+
Yönetmelik Madde 95/3'e göre hidrantlar arası uzaklık çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m ve az riskli bölgelerde 150 m alınır. Bölgenin kategorisi projede belirlenir ve itfaiye görüşüyle kesinleşir.
Hidrant binaya ne kadar yakın olabilir?+
Madde 95/4'e göre normal şartlarda hidrantlar korunan binalardan ortalama 5 ilâ 15 m uzağa yerleştirilir. Kesin nokta, itfaiye aracının yanaşma imkânı ve hortum güzergâhıyla birlikte yerleşim planında belirlenir.
Hidrant hangi binalarda zorunlu?+
Madde 95/7'ye göre genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan yerleşim alanlarında binaların taban alanları toplamı 5000 m²'yi aşarsa dış hidrant mecburidir. 7. maddenin 12. fıkrası kapsamındaki tesislerde de yapılır; bazı özel tesislerin ayrıca kendi hükümleri vardır.
Orta riskli yerde hidrant aralığı kaç metre?+
Madde 95/3'e göre orta riskli bölgelerde hidrantlar arası uzaklık 125 m alınır. Örneğin çevresi 480 m olan kapalı bir hidrant halkasında bu aralık için en az 4 hidrant gerekir; yanaşma noktaları ve köşe yerleşimi sayıyı artırabilir.
Hidrant yerleşimini kim onaylar?+
Madde 90/5'e göre binalarda kurulacak söndürme sistemlerinin tasarımı ve uygulaması yetkili merci tarafından kontrol edilir ve onaylanır. Yerleşim planı bu onaya hidrolik hesapla birlikte sunulur; uygulamada itfaiye görüşü de alınır.
Hidrant sayısı nasıl hesaplanır?+
Kaba kontrol için hidrant hattının çevre uzunluğu, Madde 95/3'teki azami aralığa bölünür ve sonuç yukarı yuvarlanır. Bu yalnızca alt sınırdır; itfaiye yanaşma noktaları, giriş kapıları ve hidrolik hesap kesin sayıyı belirler.
Hidrant aralığı yangın dolabı aralığıyla aynı mı?+
Aynı değildir. Hidrant dış sahadadır ve aralığı Madde 95/3'e göre 50 ile 150 m arasında değişir. Bina içindeki yangın dolaplarının aralığı ise Madde 94'e göre 30 m'yi geçmez; yağmurlama sistemi ve itfaiye su alma ağzı varsa 45 m'ye kadar çıkarılabilir.
Yerleşim planınızı malzeme listesine çevirelim
Hidrant adedi, gövde tipi ve hat bilgisini iletin; gövde, ökçe, vana ve bağlantı setleriyle kırılımlı teklif hazırlayalım.
Teklif Al
