Bir hattın ömrünü çoğu zaman boru değil, üzerindeki vana belirler. Görevi dışında seçilmiş bir vana ya hattı tam kapatmaz, ya kısmi açıklıkta yatağını yer, ya da sökülemediği için basit bir bakımı kazıya bağlar. Burada sürgülü, kelebek, küresel, glob, bıçaklı ve şiber vanaların hangi işi yaptığını; flanşlı–dişli kararını ve wafer ile lug ayrımını sahadaki karşılıklarıyla anlatıyoruz.
Kısa Cevap
Vanalar yaptıkları işe göre üçe ayrılır: kapatma (sürgülü, küresel, kelebek, bıçaklı), ayar (glob, basınç düşürücü kontrol vanası) ve koruma (çekvalf, vantuz, pislik tutucu). Seçim sırası da bellidir: önce görev, sonra çap, sonra PN basınç sınıfı, en sonda bağlantı tipi (flanşlı / dişli / wafer). Bu dördü netleşmeden gövde malzemesi tartışmak erkendir.
Bu Yazıda Neler Var?
- Vananın hattaki dört görevi
- Altı ana vana tipi ve gerçek kullanım yerleri
- Flanşlı ile dişli bağlantı arasındaki karar
- Kelebek vanada wafer–lug ayrımı
- PN sınıfı ve gövde malzemesi seçimi
- Vana odasında bulunması gereken kalemler
- Seçimde en sık yapılan 6 hata
- Sıkça sorulan sorular
Vana Hattaki Hangi İşi Yapar?
Bir vanayı seçerken sorulacak ilk soru "hangi marka" değil, "bu vana hattın hangi işini üstlenecek" sorusudur. Aynı çapta ve aynı basınç sınıfında dört farklı vana tipi bulunur; dördü birbirinin yerine geçmez.
İzolasyon
Bakımda hattın yalnız ilgili bölümünü devre dışı bırakır. İzolasyon vanası bırakılmayan hatta tek bir tamir için sistemin tamamı boşaltılır.
Ayar ve kısma
Kısma görevi için tasarlanmış vana akışı kontrollü daraltır. Kapatma vanasını yarı açık bırakarak ayar yapmak, yatak yüzeyini akış hızıyla törpüler.
Yön koruma
Çekvalf akışın tek yönde kalmasını sağlar; pompa durduğunda hattın geri boşalmasını ve dönen çarkın ters yönde zorlanmasını engeller.
Ölçüm ve müdahale
Sayaç, manometre ve pislik tutucu izolasyon vanasının hemen yanında konumlanır; bakım penceresi bu grupla açılır.
Vana Çeşitleri: Gövde Tipine Göre Altı Grup
Vanaları ayıran şey kapatma organının biçimidir. Sürgü aşağı iner, disk döner, küre çeyrek tur atar, klape akışın önüne oturur. Bu mekanik fark; basınç kaybını, açma-kapama süresini, yapı boyunu ve vananın ayar yapıp yapamayacağını doğrudan belirler.
Sürgülü Vana
Tam açıkta kesit neredeyse boru kadar geniştir; basınç kaybı en düşük gruptadır. Elastomer yataklı tipte sürgü tamamen kaplıdır.
- Tam açık / tam kapalı çalışır
- Çok düşük basınç kaybı
- Yapı boyu uzun, kapama tur sayısı fazla
Kelebek Vana
Çeyrek turda açılır kapanır, yapı boyu kısadır. Büyük çaplarda ağırlık ve yer avantajı belirginleşir; kaba ayar da yapabilir.
- Çeyrek tur, hızlı kumanda
- Kısa yapı boyu, düşük ağırlık
- Disk akış kesitinde kalır
Küresel Vana
Delikli küre 90° dönerek yolu açar. Tam geçişli tipte kesitte daralma olmaz, sızdırmazlığı yüksektir.
- Tam geçişte kayıp yok denecek kadar az
- Hızlı kapanır
- Büyük çapta koç darbesine dikkat
Glob Vana
Akış gövde içinde yön değiştirir. Kısma ve ayar için tasarlanmış tek gruptur; kayıp en yüksek tiptedir.
- Ayar ve kısma için uygun
- Montajda ok yönü zorunlu
- Basınç kaybı yüksek
Bıçaklı ve şiber vana nerede devreye girer?
Katı madde taşıyan akışkanda sürgülü vana güvenilmez: yatak yüzeyine sıkışan parça sızdırmazlığı bozar. Bıçaklı vanada sürgü keskin kenarlıdır, akış içindeki katıyı keserek kapanır. Atık su, çamur, arıtma çıkışı ve endüstriyel proseslerde bu nedenle bıçaklı tip tercih edilir. Şiber vana ise aynı sürgü mantığının küçük çaplı, dişli bağlantılı karşılığıdır; tesisatta ve pompa çevresinde hızlı ayrım noktası olarak kullanılır.
| Vana tipi | Ana görev | Basınç kaybı | Tipik kullanım yeri |
|---|---|---|---|
| Sürgülü (elastomer yataklı) | Tam kapatma | Çok düşük | Şebeke ana hattı, vana odası |
| Kelebek (wafer / lug) | Tam kapatma, kaba ayar | Düşük–orta | Büyük çap, pompa istasyonu, yangın hattı |
| Küresel (tam geçişli) | Hızlı tam kapatma | Çok düşük | Branşman, kollektör, sayaç öncesi |
| Glob | Kısma ve ayar | Yüksek | Ayar hattı, by-pass, ısıtma devresi |
| Bıçaklı | Katı madde içeren akışta kapatma | Düşük | Atık su, çamur, arıtma |
| Şiber (dişli) | Küçük çapta kapatma | Düşük | Tesisat, pompa çevresi, depo altı |
Flanşlı vana grupları
Vana odası ve ana hat projelerinde en sık istenen kalemler.
Elastomer Yataklı Sürgülü Vanalar
Vana Grupları
Vana / Armatür
Ürünü incele
Flanşlı Çift Eksantrik Kelebek Vana
Vana Grupları
Vana / Armatür
Ürünü incele
Flanşlı Tam Geçişli Küresel Vana
Vana Grupları
Vana / Armatür
Ürünü incele
Glob Vanalar
Vana Grupları
Vana / Armatür
Ürünü incele
Bıçaklı Vanalar
Vana Grupları
Vana / Armatür
Ürünü inceleFlanşlı mı Dişli mi? Bağlantı Tipi Kararı
Bağlantı tipi, vananın kendisinden çok hattın bakım senaryosunu belirler. Flanşlı vana cıvataları açılarak yerinden alınır; dişli vana ise hat döndürülemiyorsa rakor olmadan sökülemez. Küçük çapta dişli bağlantı yer ve işçilik kazandırır, orta ve büyük çapta flanş pratikte tek seçenektir.
| Özellik | Flanşlı bağlantı | Dişli bağlantı |
|---|---|---|
| Yaygın çap aralığı | Orta ve büyük çaplar | Küçük çaplar (genellikle 2 inç ve altı) |
| Montaj | Cıvatalı, karşı flanş ve conta gerekir | Sızdırmazlık malzemesiyle doğrudan |
| Sökülebilirlik | Cıvata açılır, parça yerinden alınır | Hat döndürülemiyorsa rakor şart |
| Yer ihtiyacı | Daha fazla | Daha az |
| Yaygın basınç sınıfı | PN 10 / PN 16 / PN 25 | PN 16 / PN 25 |
| Tipik yer | Vana odası, pompa istasyonu, ana hat | Daire içi, kollektör, bahçe hattı |
Karma hatlarda geçiş flanş adaptörü veya rakorla yapılır. Demontaj parçası ise flanşlı vananın ya da sayacın hattı kesmeden sökülmesini sağlar — vana odasında en çok unutulan kalem budur.
Dişli bağlantılı vana ve armatürler
Tesisat, kollektör ve bahçe hattı için küçük çap kalemleri.
Küresel Mini Vana
Dişli Vana ve Ek Parçalar
Vana / Armatür
Ürünü incele
Pirinç Küresel Vana
Dişli Vana ve Ek Parçalar
Pirinç
Ürünü incele
Şiber Vana
Dişli Vana ve Ek Parçalar
Vana / Armatür
Ürünü incele
Küresel Bahçe Musluk
Dişli Vana ve Ek Parçalar
Vana / Armatür
Ürünü incele
Basınç Düşürücü
Dişli Vana ve Ek Parçalar
Vana / Armatür
Ürünü incele
Demontaj Parçası (Dişli Bağlantılı)
Dişli Vana ve Ek Parçalar
Muhtelif
Ürünü inceleWafer mı Lug mu? Kelebek Vanada Gövde Seçimi
Kelebek vanada gövde tipi, fiyattan önce gelen karardır. Wafer gövde iki karşı flanş arasına saplama cıvatalarla sıkışır; vana hattı taşımaz, yalnız aradadır. Lug gövdede ise dişli kulaklar vardır ve her flanş vanaya ayrı cıvatalanır. Fark, hattın bir tarafı söküldüğünde ortaya çıkar.
- Hattın ortasında, iki tarafı da bağlı bir kesme noktası: wafer gövde yeterlidir.
- Hat sonunda veya sökülüp bakıma alınacak bir ekipmanın girişinde: lug gövde gerekir.
- Vananın bir tarafı basınç altındayken diğer taraf açılacaksa: lug gövde tek doğru seçim.
- Wafer gövdeyi hat sonuna takıp körlemek: karşı flanş olmadığı için saplama sıkma kuvveti dengelenmez.
- Kelebek vanayı tam kapalı konumda flanş arasına oturtmak: disk karşı flanşa çarpar, yataktan kalkar.
- Montajda disk hafif açık tutulur; conta ve flanş yüzeyi bu sırada hizalanır.
Vana Grupları
Kelebek vanada gövde tipi neden fiyattan önce gelir?
Wafer ve lug gövde aynı işi yapmaz. Yanlış gövdeyle kurulan hatta ilerde ekipman sökmek gerektiğinde tüm hattın boşaltılması gerekir. Sipariş verirken çap, PN sınıfı ve kumanda tipinin yanına gövde tipini de yazın.
Hattı koruyan armatürler ayrı bir konu
Çekvalf, pislik tutucu ve vantuz seçimini, montaj yönü hatalarını ve bakım aralıklarını ayrı bir rehberde topladık.
Çekvalf ve pislik tutucu rehberiPN Sınıfı ve Gövde Malzemesi
PN, vananın nominal basınç sınıfını gösterir. Seçim hattın normal işletme basıncına göre değil, karşılaşabileceği en yüksek basınca göre yapılır — pompanın kapalı vanaya çalıştığı andaki basınç da bu hesaba girer.
| Kriter | Ne anlama gelir | Seçimde bakılacak nokta |
|---|---|---|
| PN 6 / PN 10 | Düşük basınçlı hat | Cazibeli besleme, depo çıkışı, düşük kotlu bölge |
| PN 16 | Şebekede ve tesisatta en yaygın sınıf | Standart bina, sulama ve yangın hatlarının çoğu |
| PN 25 | Yüksek basınç veya pompa çıkışı | Kot farkı büyük hat, hidrofor ve terfi hattı |
| Sfero döküm gövde | Darbeye dayanıklı, epoksi kaplamalı | Gömülü hat, vana odası, büyük çap |
| Pirinç gövde | Küçük çap dişli armatür | Daire içi tesisat, kollektör, bahçe hattı |
| Paslanmaz iç aksam | Korozyona açık akışkan | Arıtma çıkışı, kimyasal dozaj, tuzlu ortam |
Vana odasındaki dizilim ayrı bir konu
Kesme, koruma, ölçüm ve demontaj kalemlerinin hangi sırayla dizildiğini, bypass kurgusunu ve yangın hattında neyin değiştiğini ayrı bir rehberde topladık.
Vana Grubu Nasıl Kurulur?Vana Seçiminde En Sık Yapılan 6 Hata
Kapatma vanasıyla ayar yapmak
Sürgülü ya da küresel vanayı yarı açık bırakmak; yüksek hızlı akış yatak yüzeyini aşındırır, vana zamanla tam kapatmaz hâle gelir.
Çapa göre seçip görevi atlamak
DN karşılığı tuttuğu için glob yerine sürgülü, ayar hattına kelebek konması. Çap tutar, davranış tutmaz.
Demontaj parçası bırakmamak
Flanşlı vana ya da sayaç, iki yanı sabit borular arasında sıkışır. Sökmek için hattı kesmek gerekir.
Kumanda tipini sonra düşünmek
Büyük çap kelebek vana kolla zor döner; redüktörlü kumanda ve gömülü hatta buşakle takımı sipariş anında belirtilmelidir.
Katı madde içeren akışa sürgülü vana
Çamur ve atık su hattında yatak yüzeyine sıkışan katı sızdırmazlığı bozar. Bu hatlarda bıçaklı tip kullanılır.
Vanayı boruya asmak
Ağır gövde kendi ağırlığını boruya yüklerse flanşta zorlanma ve sızdırma başlar. Ağır vanalar ayrı mesnetlenir.
Vana Fiyatını Ne Belirler?
| Etken | Fiyata etkisi | Neden |
|---|---|---|
| Çap büyüdükçe | ▲ artar | Gövde döküm ağırlığı ve flanş boyutu hızla büyür |
| PN 16 → PN 25 | ▲ artar | Daha kalın gövde kesiti ve dayanımı yüksek iç aksam |
| Dişli → flanşlı bağlantı | ▲ artar | Gövde büyür, cıvata ve conta seti eklenir |
| Kollu → redüktörlü kumanda | ▲ artar | Dişli kutusu ayrı bir bileşen olarak fiyatlanır |
| Adet arttıkça | ▼ düşer | Tek kalemde toplu hazırlık ve sevkiyat |
| Paslanmaz iç aksam / özel akışkan | ▲ artar | Standart dışı malzeme ve daha uzun termin |
Neden liste fiyatı yayınlamıyoruz?
Vanada fiyat; çap, PN sınıfı, gövde ve iç aksam malzemesi, kumanda tipi ve adede göre değiştiği için tek bir liste rakamı yanıltıcı olur. İhtiyaç listenizi aldığımızda kalem kalem kırılımlı teklif hazırlıyoruz.
İstanbul ve Türkiye Geneli Tedarik
Yağmur Plastik, İstanbul Başakşehir'deki merkezinden vana ve armatür gruplarını Türkiye geneline tedarik eder. Vana siparişinde çap ve adet tek başına yetmez: aynı çapta flanşlı, dişli ve wafer gövde farklı montaj boyu ve farklı bağlantı elemanı ister. Flanşlı kalemleri conta ve cıvata takımıyla birlikte hazırlıyor, şantiyeye teslim ediyoruz.
- Merkez
- İstanbul · Başakşehir
- Sevkiyat
- Türkiye geneli, şantiye teslim
- Ürün grubu
- Üstyapı › Vana Grupları · Dişli Vana ve Ek Parçalar
- Bağlantı
- Flanşlı (EN 1092-1), dişli, wafer / lug
- Basınç sınıfı
- PN 16
- Teklif süresi
- İhtiyaç listesiyle aynı gün
Sıkça Sorulan Sorular
Vana çeşitleri nelerdir?+
Kapatma görevinde sürgülü, kelebek, küresel ve bıçaklı vanalar; ayar görevinde glob vana ve basınç düşürücü kontrol vanası; koruma görevinde çekvalf, vantuz ve pislik tutucu bulunur. Seçim, vananın hattaki görevine göre yapılır.
Sürgülü vana mı kelebek vana mı almalıyım?+
Basınç kaybının kritik olduğu ana hatlarda ve tam sızdırmazlık istenen noktalarda sürgülü vana öne çıkar. Büyük çapta yer ve ağırlık sıkıntısı varsa, hızlı kumanda gerekiyorsa kelebek vana daha uygundur.
Şiber vana nedir?+
Sürgü mantığıyla çalışan, genellikle küçük çaplı ve dişli bağlantılı kapatma vanasıdır. Tesisatta ve pompa çevresinde hızlı ayrım noktası olarak kullanılır; ayar için tasarlanmamıştır.
Wafer ve lug kelebek vana arasındaki fark nedir?+
Wafer gövde iki flanş arasına saplamayla sıkışır. Lug gövdede dişli kulaklar vardır ve her flanş vanaya ayrı cıvatalanır; bu sayede hattın bir tarafı sökülürken vana yerinde kalır ve kapatma görevini sürdürür.
Küresel vanayı ayar için yarı açık bırakabilir miyim?+
Bırakılmamalı. Küre kısmi açıklıkta yüksek hızlı akışa maruz kalır, sızdırmazlık yüzeyi aşınır ve vana zamanla tam kapatmaz. Ayar gereken noktada glob vana veya basınç düşürücü kontrol vanası kullanılır.
Buşakle takımı ne işe yarar?+
Gömülü hattaki vananın yer üstünden kumanda edilmesini sağlar. Mil uzatma ve kapak grubuyla vana odasına inmeden açma-kapama yapılır.
PN 16 ne demek?+
Vananın nominal basınç sınıfını ifade eder. Seçim, hattın normal işletme basıncına göre değil, sistemde oluşabilecek en yüksek basınca göre yapılır.
Basınç düşürücü kontrol vanası nereye takılır?+
Şebeke basıncının tesis için fazla olduğu noktaya, genellikle giriş vana odasına konur. Çıkış basıncını sabit tutarak armatürleri ve tesisatı korur.
Projeniz için doğru vanayı birlikte seçelim
Çap, PN sınıfı, bağlantı tipi ve adet listenizi iletin; uygun grubu belirleyip kalem bazlı fiyat verelim.
Teklif Al
