HDPE boru ölçüleri sahada çoğu zaman tek sayıyla istenir: “110'luk boru”. Oysa bu sayı yalnız dış çaptır. Borunun hangi basıncı taşıyacağını ve içinden ne kadar su geçeceğini et kalınlığı belirler; et kalınlığını da SDR. Aynı Ø110 P100 boru SDR 11'de 90,0 mm, SDR 17'de 96,8 mm iç çap verir. Aşağıda Ø20'den Ø630'a kadar PE100 borunun et kalınlığı ve iç çap tablosu, SDR'nin okunuşu ve “16 atü” gibi saha ifadelerinin siparişteki karşılığını bir arada bulabilirsiniz.
Kısa Cevap
HDPE (P100) boru ölçüsü dış çapla, milimetre olarak verilir; Ø110, dış çapı 110 mm olan borudur. Et kalınlığını SDR belirler: SDR = dış çap ÷ et kalınlığı. İç çap, dış çaptan iki et kalınlığı çıkarılarak bulunur. PE100'de SDR 11 = PN16, SDR 17 = PN10'dur; Ø110 SDR 11 borunun eti 10,0 mm, iç çapı 90,0 mm'dir.
Bu Yazıda Neler Var?
- HDPE boru ölçüsü neden dış çapa göre verilir
- SDR et kalınlığını nasıl belirler
- Ø20–Ø630 SDR 11 ve SDR 17 ölçü tablosu
- İç çap hesabı ve hidrolikteki yeri
- 10 atü, 16 atü ve inç sorularının karşılığı
- Hangi çap aralığı hangi işte kullanılır
- Tabloyu okurken yapılan yedi hata
HDPE Boru Ölçüleri Dış Çapa Göre Verilir
Plastik basınçlı borularda anma ölçüsü dış çaptır. Ø63 yazan bir PE100 borunun dış çapı 63 mm'dir ve bu değer basınç sınıfı değişse de sabit kalır. Değişen et kalınlığıdır: daha yüksek basınç için et içeriye doğru kalınlaşır, iç çap küçülür.
Bu düzenin pratik bir nedeni var. Elektrofüzyon manşonu, kaplin, flanş adaptörü ve alın kaynak makinesinin kelepçeleri borunun dış yüzeyine oturur; dış çap sabit kaldığında farklı SDR'deki borular aynı ölçüdeki ek parçayı kullanabilir (ek parçanın hangi SDR aralığına uygun olduğu föyünde yazar). Boru üzerindeki ölçü de bu sırayla basılır: önce dış çap, sonra et kalınlığı. Baskı satırındaki diğer alanları boru etiketi okuma rehberinde açtık.
SDR Nedir, Et Kalınlığını Nasıl Belirler?
SDR (Standard Dimension Ratio), dış çapın et kalınlığına oranıdır. Ø110 bir boruda et 10 mm ise 110 ÷ 10 = SDR 11 olur. Oran büyüdükçe et incelir: SDR 17'de aynı Ø110 borunun eti 6,6 mm'ye düşer. Küçük SDR kalın et, yüksek basınç ve dar iç çap demektir; SDR 11'de et dış çapın yaklaşık onda biri kadardır.
SDR'nin basınç sınıfına çevrilmesi hammaddeye bağlıdır. PE100'ün tasarım gerilmesi 8 MPa alındığında PN = 20 × 8 ÷ (SDR − 1) bağıntısı kullanılır ve yaygın eşleşmeler şöyle çıkar: SDR 21 = PN8, SDR 17 = PN10, SDR 13,6 = PN12,5, SDR 11 = PN16, SDR 9 = PN20, SDR 7,4 = PN25. Sınıf seçiminin mantığını HDPE boruda PN değeri yazısında ayrıca anlattık; burada ölçü tarafında kalıyoruz.
Et kalınlığı hesaptan değil tablodan okunur
SDR yuvarlatılmış bir sınıf adıdır. 110 ÷ 17 hesabı 6,47 mm verir, standarttaki asgari et ise 6,6 mm'dir. Ø32 SDR 17'de hesap 1,88 mm çıkar, tabloda 2,0 mm yazar. Kabul kontrolünde ve siparişte her zaman standart tablosundaki asgari et esas alınır.
P100 Boru Ölçü Tablosu: SDR 11 ve SDR 17
Tablo, TS EN 12201-2'deki asgari et kalınlıklarına göre hazırlanmıştır. İç çap sütunu, dış çaptan iki asgari et çıkarılarak bulunan en büyük iç çaptır; gerçek boruda et toleransı nedeniyle bir miktar daha dar çıkar. Aynı çapların metre ağırlıklarını HDPE boru ağırlık tablosunda ayrıca verdik.
| Dış çap (mm) | SDR 11 et (mm) | SDR 11 iç çap (mm) | SDR 17 et (mm) | SDR 17 iç çap (mm) |
|---|---|---|---|---|
| 20 | 2,0 | 16,0 | — | — |
| 25 | 2,3 | 20,4 | — | — |
| 32 | 3,0 | 26,0 | 2,0 | 28,0 |
| 40 | 3,7 | 32,6 | 2,4 | 35,2 |
| 50 | 4,6 | 40,8 | 3,0 | 44,0 |
| 63 | 5,8 | 51,4 | 3,8 | 55,4 |
| 75 | 6,8 | 61,4 | 4,5 | 66,0 |
| 90 | 8,2 | 73,6 | 5,4 | 79,2 |
| 110 | 10,0 | 90,0 | 6,6 | 96,8 |
| 125 | 11,4 | 102,2 | 7,4 | 110,2 |
| 140 | 12,7 | 114,6 | 8,3 | 123,4 |
| 160 | 14,6 | 130,8 | 9,5 | 141,0 |
| 180 | 16,4 | 147,2 | 10,7 | 158,6 |
| 200 | 18,2 | 163,6 | 11,9 | 176,2 |
| 225 | 20,5 | 184,0 | 13,4 | 198,2 |
| 250 | 22,7 | 204,6 | 14,8 | 220,4 |
| 280 | 25,4 | 229,2 | 16,6 | 246,8 |
| 315 | 28,6 | 257,8 | 18,7 | 277,6 |
| 355 | 32,2 | 290,6 | 21,1 | 312,8 |
| 400 | 36,3 | 327,4 | 23,7 | 352,6 |
| 450 | 40,9 | 368,2 | 26,7 | 396,6 |
| 500 | 45,4 | 409,2 | 29,7 | 440,6 |
| 560 | 50,8 | 458,4 | 33,2 | 493,6 |
| 630 | 57,2 | 515,6 | 37,4 | 555,2 |
İç Çap Nasıl Hesaplanır?
İç çap = dış çap − 2 × et kalınlığı. Ø160 SDR 17 borunun eti 9,5 mm olduğundan iç çapı 160 − 19 = 141,0 mm'dir. Aynı çap SDR 11'de 14,6 mm et ile 130,8 mm iç çap verir; akış kesiti yaklaşık %14 küçülür. Basınç sınıfını yükseltmenin hidrolik bedeli budur.
- 1Dış çapı ve SDR'yi baskı satırından ya da sipariş belgesinden okuyun.
- 2Et kalınlığını dış çap ÷ SDR ile hesaplamak yerine standart tablodan alın.
- 3Dış çaptan iki et kalınlığını çıkarın; sonuç asgari etle elde edilen en büyük iç çaptır.
- 4Akış hızı ve basınç kaybı hesabında bu iç çapı kullanın, dış çapı değil.
- 5Sınırda kalan sonuçta bir üst dış çapa çıkın ya da daha ince etli SDR'nin basınç açısından yetip yetmediğine bakın.
Hidrolikte belirleyici olan iç çaptır. Boru çapı hesaplayıcısı debi ve hızdan gerekli iç çapı bulur; sonuç bu tablonun iç çap sütunuyla karşılaştırılarak dış çap ve SDR seçilir. Hesap 85 mm iç çap istiyorsa Ø110 SDR 11 (90,0 mm) yeterlidir, Ø90 SDR 11 (73,6 mm) yetmez.
10 Atü ve 16 Atü Ne Demek?
Atü, atmosfer üstü basıncın, yani manometrenin gösterdiği basıncın eski birimidir. 1 at yaklaşık 0,98 bar ettiğinden sahada atü ile bar eşdeğer kullanılır. “16 atü P100”, PE100 SDR 11 (PN16) boru demektir; “10 atü P100” ise PE100 SDR 17 (PN10) borudur. Bu dil yanlış değildir, ama siparişe olduğu gibi yazıldığında eksik kalır.
Atü söylerken hammaddeyi de yazın
Aynı SDR, PE80 hammaddede daha düşük basınç sınıfı verir: PE80 SDR 11 boru PN12,5, PE80 SDR 17 boru PN8'dir. Siparişte yalnız “16 atü” yazmak, PE100 mü PE80 mi istendiğini belirsiz bırakır. Satırda hammadde sınıfı, dış çap ve SDR birlikte yer almalıdır.
110'luk Boru Kaç İnç? Plastikte İnç Karşılığı
PE boruda inç ölçüsü yoktur. İnç ve DN alışkanlığı çelik borudan gelir; orada anma ölçüsü iç çapa yakın bir değeri anlatır. Ø110 PE100 borunun iç çapı SDR'ye göre 90,0 ile 96,8 mm arasında değişirken dış çapı her zaman 110 mm'dir. Tek bir inç karşılığı vermek bu yüzden yanıltıcı olur.
İnç sorusu genellikle metal bir parçayla buluşma noktasında doğar: vana, sayaç, pompa çıkışı. Dişli bağlantıda PE-metal geçiş adaptörünün ya da kaplin adaptörünün inç ölçüsü, flanşlı bağlantıda flanş adaptörünün uyduğu DN ölçüsü ürün föyünden seçilir. İki hattın taşıma kapasitesi karşılaştırılacaksa iç çaplar yan yana konur.
Hangi Çap Nerede Kullanılır?
Çap alışkanlıkla değil debi ve hızla seçilir; yine de sahada belirgin bir dağılım vardır. Aşağıdaki gruplama yaygın uygulamayı gösterir, kesin seçimi hidrolik hesap ve idare şartnamesi verir.
Ø20 – Ø32
Servis ve bahçe ölçeği; çoğunlukla kangal gelir.
- Konut abone (servis) hatları
- Bahçe ve peyzaj besleme hatları
- Damla sulama ana borusu
Ø40 – Ø110
Dağıtım ölçeği; kangal veya boy seçilebilir.
- Site içi şebeke kolları
- Tarla ve peyzaj sulama ana hatları
- Abone grupları ve servis kolları
Ø125 ve üzeri
Ana hat ölçeği; Ø125 üstü boy olarak gelir.
- Şebeke dağıtım ana hatları
- Gömülü dış yangın (hidrant) hatları
- İsale ve büyük çaplı besleme hatları
Katalogdaki PE 100 basınçlı borular Ø16'dan Ø1600'e kadar uzanır; Ø125'e kadar olan çaplarda kangal seçeneği vardır, daha büyükleri 6 veya 12 m boy olarak sevk edilir. Renk siyahtır, içme suyu borusunda mavi şerit bulunur.
P100 hattının ölçüye bağlı kalemleri
Ek parçalar borunun dış çapına, basınç sınıfı hattın PN değerine göre seçilir.
PE 100 Borular
HDPE Borular
HDPE / PE
Ürünü incele
EF Manşon
EF (Elektro Füzyon Ek Parçalar)
HDPE / PE
Ürünü incele
Redüksiyon
Spigot (Alın Kaynak Ek Parçalar)
HDPE / PE
Ürünü incele
Kaplin Manşon (Mavi Seri)
Kaplin Ek Parçaları
U-PVC
Ürünü incele
Flanş Adaptörü
Spigot (Alın Kaynak Ek Parçalar)
HDPE / PE
Ürünü incelePE100 boru seçeneklerini tek sayfada görün
Çap aralığı, basınç sınıfları, kangal ve boy seçenekleriyle HDPE boru kategorisini inceleyin.
HDPE Borulara GitTabloyu Okurken Yapılan Hatalar
- Ø110'u 110 mm iç çaplı boru sanmak; hesap dış çapla yapılınca hat beklenenden az su taşır.
- SDR'yi basınç sınıfıyla aynı şey saymak; SDR 11 PE100'de PN16, PE80'de PN12,5'tir.
- Et kalınlığını dış çap ÷ SDR ile bulup kabul kontrolü yapmak; bazı çaplarda standarttaki asgari et hesaptan kalındır.
- Farklı SDR'deki iki boruyu alın kaynağıyla birleştirmeye kalkmak; alın kaynağı aynı çap ve aynı SDR ister, farklı SDR'de elektrofüzyon kullanılır.
- Ek parçayı iç çapa göre istemek; EF manşon, kaplin ve flanş adaptörü dış çapa göre seçilir.
- Sipariş satırına hammadde sınıfı, dış çap, SDR veya PN, metraj ve kangal ya da boy tercihini birlikte yazmak.
- PN değerinin 20 °C su için verildiğini hesaba katmak; sıcak işletmede sıcaklık düşüm katsayısı uygulanır.
- Hammadde sınıfı
- PE100 (sahada P100)
- Anma ölçüsü
- Dış çap, mm (ör. Ø110)
- Et ve sınıf
- SDR 11 = PN16 · SDR 17 = PN10
- Teslim biçimi
- 6 / 12 m boy · Ø125'e kadar kangal seçeneği
- Renk
- Siyah, içme suyunda mavi şeritli
- Standart
- TS EN 12201-2
Sıkça Sorulan Sorular
HDPE boru ölçüleri nasıl okunur?+
Önce dış çap, sonra SDR veya PN okunur. Ø110 SDR 11, dış çapı 110 mm, et kalınlığı 10,0 mm olan PN16 borudur. İç çap ayrıca yazılmaz; dış çaptan iki et kalınlığı çıkarılarak bulunur, bu örnekte 90,0 mm'dir.
110'luk HDPE borunun iç çapı kaç mm?+
SDR'ye bağlıdır. PE100 SDR 11 (PN16) Ø110 borunun asgari etle iç çapı 90,0 mm, SDR 17 (PN10) borununki 96,8 mm'dir. Gerçek boruda et toleransı nedeniyle iç çap bu değerlerden bir miktar küçük çıkabilir.
SDR 11 ne demek?+
Dış çapın et kalınlığına oranının 11 olduğunu anlatır; et, dış çapın yaklaşık onda biridir. PE100 hammaddede SDR 11 boru PN16'dır ve 20 °C suda 16 bar sürekli işletme basıncına göre tasarlanır.
SDR 17 ile SDR 11 farkı nedir?+
SDR 17'nin eti daha incedir, PE100'de basınç sınıfı PN10'dur ve aynı dış çapta daha geniş iç çap verir. Ø160'ta SDR 17 eti 9,5 mm, SDR 11 eti 14,6 mm'dir; iç çaplar sırasıyla 141,0 ve 130,8 mm'dir.
HDPE boru kaç inç?+
PE boruların inç karşılığı yoktur; ölçü dış çapla, milimetre olarak verilir. Metal vana, sayaç veya pompayla buluşulan noktada inç ya da DN ölçüsü, kullanılan geçiş adaptörünün veya flanş adaptörünün föyünden seçilir.
PN16 HDPE borunun et kalınlığı kaç mm?+
Çapa göre değişir. PE100 SDR 11 serisinde asgari et Ø32 boruda 3,0 mm, Ø63'te 5,8 mm, Ø110'da 10,0 mm, Ø160'ta 14,6 mm, Ø250'de 22,7 mm'dir. Değerler TS EN 12201-2 tablosundan alınır.
Aynı çapta iç çap neden değişir?+
Dış çap sabit tutulur, basınç sınıfı yükseldikçe et içeriye doğru kalınlaşır. Bu yüzden aynı Ø110 boru SDR 17'de 96,8 mm, SDR 11'de 90,0 mm iç çap verir. Üretim toleransı da gerçek iç çapı bir miktar değiştirir.
P100 boru listenizi kırılımlı teklife çevirelim
Dış çap, SDR, metraj ve teslim noktasını iletin; boru ve ek parçaları aynı teklifte kalem kalem hazırlayalım.
Teklif Al
